Nieuws

Het ‘Liber Floridus’ van Lambertus van Sint-Omaars

De autograaf van het Liber Floridus berust sinds de 13de eeuw in Gent. De auteur van deze middeleeuwse encyclopedie is Lambertus van Sint-Omaars, een kanunnik aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Sint-Omaars.  De laatste toevoegingen aan het handschrift van Lambertus dateren uit 1121. Saint-Omer was in de 12de eeuw een van de vooraanstaande economische en culturele centra van het Graafschap Vlaanderen. Een cruciaal gegeven aangezien Lambertus’ Liber Floridus als encyclopedie voor alles een compilatie is van uittreksels uit andere boeken waar hij in Sint-Omaars toegang toe had. Zo gebruikt en kopieert Lambertus uitvoerig de veel oudere en destijds toonaangevende encyclopedieën van Isidorus van Sevilla, Beda Venerabilis en Rabanus Maurus, maar evenzeer bijna honderd andere bronnen. Op zijn beurt werd het werk van Lambertus diverse keren overgenomen, wat blijkt uit de vele bewaarde latere kopieën.

Een middeleeuwse encyclopedie dus waar de inhoud schijnbaar op geen enkele manier georganiseerd werd maar de hoofdstukken elkaar soms in willekeurige orde opvolgen, met de bedoeling verlies van ‘kennis’ tegen te gaan. Lambertus noteerde 161 hoofdstukken in zijn inhoudstafel. Vaak betreft het louter lijsten van namen van pausen, volkeren, koningen, uitvinders, provinciën, stichters van steden, genealogieën en de roemrijke daden van de Graven van Vlaanderen en veel andere vorsten. De eschatologie is nooit veraf en aan het einde der tijden lonkt een nieuw en hemels Jerusalem. Deze prachtige autograaf van Lambertus is sowieso uniek, maar het is bovendien wellicht de oudste rijkelijk geïllustreerde encyclopedie. Niet alleen plaatst Lambertus zich in een lange traditie door zichzelf schrijvend uit te beelden in het begin van het manuscript (f 13r), maar sommige beelden worden courant beschouwd als meesterwerkjes van Romaanse kunst.

Een heel typische voorbeeld hiervan zijn de bomen van deugden en ondeugden op f.231v-232r. Dit prachtige kunstwerk beslaat twee pagina’s waarbij de wortels van de bomen elkaar raken in de vouw van het boek. Moraal en natuurhistorie worden in één beeld gevat. De verschillende takken van de boom der deugden dragen verschillende bladeren die een specifieke deugd representeren, en vrouwelijke figuren in de respectievelijke medaillons. De kleurrijke boom wordt rechtstreeks geïdentificeerd met de Kerk der gelovigen. Diametraal tegenover deze bloeiende boom staat de dorre boom der ondeugden. Geen vrouwelijke representaties in de medaillons, enkel een tekstuele weergave van de diverse zonden. Zoals de deugden geïdentificeerd worden met de Kerk, zo uit het anti-semitisme van Lambertus zich in de identificatie van de dorre vijgenboom met de Synagoge.

[Hendrik Defoort, UGent]

Zie Albert Derolez, The Making and Meaning of the Liber Floridus. A Study of the original Manuscript, Ghent, University Library MS 92, London/Turnhout, 2015.

Bekijk hier het volledige manuscript in IIIF
Inschrijven op nieuwsbrief